Ìtúùmɔ̀:

tú

Ohũ̀ /mi/

ɔ̀ɾɔ̀ ìʃe

ìʃe sí olùg͡bà

  • 1 kí ɛ̀dàá ʃe ìʃe sí ohũkóhũ tí ó lɔ́k͡pɔ̀ (lɔ́lù) tàbìí tí ó wà nìí dídì (dídè) tàbìí síso, bíi okũ̀, ɛ̀wù, a.b.b.l., kí ó máà sok͡pɔ̀ tàbìí dìk͡pɔ̀ tàbìí lɔ́k͡pɔ̀ bíi ó ti ʃe wà tɛ̀ɛ́lɛ̀, èjìí tí ó ʃeéʃe kí a ɾí ohũ’ũ̀ mìíɾɔ̃̀ jɔ kúɾò

    ‘Bí ŋ͡wɔ́ ʃe tú okũ̀ kùúɾò ni a ʃíkɔ̀, ɔkɔ̀’ɔ wa ɾe òkũ.’
    • ‘Ó tú aʃɔ’ɔ ɾɛ̀, ó lɔ’ɔ wɛ̀.’
    • ‘Okũ̀ jìí díd͡ʒú: mo ní láàti ɾɔɾa tú’u.’
    • ‘Tú ewúɾɛ́ ũ kí ó baà d͡ʒoko síi.’
    Ɛbí:

ɔ̀ɾɔ̀ ìʃe

  • 2 kí ohũ tí ó ti wà nìí dídì (dídè) tàbìí síso tàbìí ní ɔ̀tɔ̀tɔ̀ (odĩdi) wáá kúɾò nìí ik͡pò jìí

    ‘Ìlùú nɔ́ɔ̀’ɔ́ tú: g͡bog͡bo aɾáàlùú sá kúɾò toɾí’i sũ̀mɔ̀mìí.’
    • ‘Ìg͡bàátí sòkòtò’o ɾɛ̀’ɛ́ ja, ó wáá ń tú jàg͡bà bìí ɔkũ̀ɾĩ ti ń ɾĩ̀.’
    • ‘Okũ̀ tìí mo dɛ fṹ ɛtu kò di ɛsɛ̀’ɛ ɾɛ̀ líle-líle, ɛɾɔ̃ nɔ́ɔ̀ wáá tú k͡pùɾù.’
    • ‘Ìhĩ̀ nìík͡pa ikú ɛ̀g͡bɔ̃̀ɔ̃́’ɔ̃ ɾè’é mú kí ó tú k͡pùɾù sìí ɛkṹ.’
      =
      ‘Ìhĩ̀ nìík͡pa ikú ɛ̀g͡bɔ̃̀ɔ̃́’ɔ̃ ɾè’é mú kí ó bú k͡pùɾù sìí ɛkṹ.’
    • ‘Lɛ́-ɛ̀hĩ̀ àk͡pèd͡ʒɔ, àŋ͡wɔ àk͡pèéd͡ʒɔ’ɔ́ tú sí òde.’
    Ɛbí:

ɔ̀ɾɔ̀ ìʃe

ìʃe sí olùg͡bà

  • 3 kí ɛ̀dàá tàbìí nǹkɔ̃ ʃe ìʃe tí ó máa jík͡pò ohũ tí ó lè ʃɔ̃̀ (bíi omi, òɾòóɾó, a.b.b.l.), èjìí tí a k͡pe oɾúkɔ ohũ tí ó ɾí ìʃe nɔ́ɔ̀ g͡bà

    ‘Ó tú omi díɛ̀ nìí àg͡bàá sí gaɾawa.’
    • ‘Ó tú ɔtí sí gaasi títí ó fi kṹ.’
    • ‘Eg͡bò jìí tú ɔɲú.’

ɔ̀ɾɔ̀ ìʃe

ìʃe l’áìsìí olùg͡bà

  • 4 kí ɛ̀dàá tàbìí nǹkɔ̃ ʃe ìʃe tí ó máa jík͡pò ohũ tí ó lè ʃɔ̃̀ (bíi omi, òɾòóɾó, a.b.b.l.)

    ‘Mo du kúɾò ní ìg͡bà tìí sèbèé tú; ũ kò fɛ̀ɛ́ kí oɾó’o ɾɛ̀’ɛ́ kɔ̃̀ mìí.’
    • ‘Omí tú dànù láàti inú’u kòɾòba.’
    Ɛbí:

ɔ̀ɾɔ̀ ìʃe

ìʃe sí olùg͡bà

ɔ̀ɾɔ̀ ìʃe

ìʃe l’áìsìí olùg͡bà

  • 6 kí ohũkóhũ tí ó ti wà nìí bíbò wáá hɔ̃̀ tàbìí jɔ d͡ʒáàde

    ‘Awo jìí tú.’
    =
    ‘Àʃìíɾí jìí tú.’
    • ‘Awímáàdàátɔ́mì ɛnì kɔ̃ ni ó d͡ʒɛ́ kí àk͡pabò nɔ́ɔ̀’ɔ́ tú.’
    Ɛbí: